Gibraltar: gdzie leży i co wiedzieć przed wyjazdem?
Gibraltar leży na południowym krańcu Półwyspu Iberyjskiego, nad zatoką Gibraltarską, tam gdzie Morze Śródziemne łączy się z Oceanem Atlantyckim. To brytyjskie terytorium zamorskie o powierzchni 6,8 km². Od północy graniczy z Hiszpanią, a Maroko leży po drugiej stronie cieśniny, niedaleko na południe. Miasto jest więc małe, a większość atrakcji leży blisko siebie.
Oficjalnym językiem jest angielski. Wielu mieszkańców mówi też po hiszpańsku, a na co dzień używa się lokalnego dialektu zwanego llanito. Walutą jest funt gibraltarski, który funkcjonuje obok funta szterlinga. Ruch odbywa się prawą stroną, więc dla kierowców z Polski jest to znajome.
Najważniejsze miejsca skupiają się wokół Skały i starego miasta. Główną ulicą jest Main Street, przy której stoi punkt informacji turystycznej. Jeśli planujesz dłuższą podróż po regionie, zajrzyj do co zobaczyć w Andaluzji. Gibraltar łatwo połączyć z kilkoma dniami w Hiszpanii.
Wycieczka z przewodnikiem z Malagi to dobry sposób, by zobaczyć Skałę i małpy bez samodzielnego planowania dojazdu na Gibraltar. (link partnerski)
Jak dojechać na Gibraltar i jak się po nim poruszać?
Gibraltar ma własne lotnisko, Gibraltar International Airport, leżące przy stadionie Victoria Stadium. Wielu podróżnych wybiera jednak loty do większych miast Andaluzji i dalej jedzie lądem. Szczegóły dotyczące lotniska na Gibraltarze znajdziesz w osobnym tekście o sprawach praktycznych.
Z lotniska do centrum można dojechać taksówką lub autobusem. Z przejścia granicznego do centrum kursują autobusy miejskie, więc samochód nie jest konieczny. Aktualne linie i rozkłady warto sprawdzić na oficjalnej stronie rządu Gibraltaru.
Miasto leży u podnóża Skały, więc większość tras przechodzi się pieszo. Na górę prowadzi kolejka linowa, droga albo szlak pieszy, a wybór zależy od kondycji i czasu.
Skała Gibraltaru: czym jest i dlaczego dominuje krajobraz?
Skała Gibraltaru to monolityczna góra wapienna o wysokości 426 m. Dominuje nad zachodnim wejściem na Morze Śródziemne, przy cieśninie Gibraltarskiej. Atrakcje na Gibraltarze skupiają się wokół niej, więc to ona wyznacza plan większości wizyt.
Skała leży na końcu wąskiego, 9-kilometrowego półwyspu wysuniętego na południe. Od kontynentu oddziela ją piaszczysty przesmyk. Od strony północnej ściana wznosi się niemal pionowo od poziomu morza, a najwyższy punkt leży przy południowym końcu.
Skała jest częścią pasma Kordyliery Betyckiej. Zbudowana jest z wapieni z wczesnej epoki jurajskiej, a jej obecny kształt wynika z ruchów sprzed około 5 milionów lat. W górnej części znajduje się rezerwat przyrody, a wiele tuneli powstało w wapieniu wewnątrz masywu. Z Tarify w Hiszpanii Skała leży 27 km na północny wschód.
Kolejka na szczyt i inne sposoby wjazdu: jak wybrać?
Na szczyt Skały można wjechać kolejką linową, dojechać drogą albo wejść pieszo. Górna stacja kolejki leży na wysokości 387 m, blisko centralnego szczytu zwanego Signal Hill. Kolejka jest najwygodniejsza dla większości osób, bo oszczędza marszu pod górę.
Wiele osób łączy wjazd kolejką z zejściem schodami. Mediterranean Steps to wykute w skale schody prowadzące po wschodniej ścianie Skały do szczytu. Trasa wymaga dobrej kondycji i nie jest dla osób z lękiem wysokości. Początek szlaku znajduje się przy obserwatorium ptaków Jew's Gate, na południowym końcu Gibraltaru.
Przy schodach nie ma wielu oznaczeń, więc przed wyjściem sprawdź dokładny przebieg trasy. Najwyższa część Skały jest zajęta przez wojsko i jest niedostępna dla turystów.
Aktualne ceny i godziny kolejki linowej warto sprawdzić na oficjalnej stronie rządu Gibraltaru.
Makaki na Gibraltarze: gdzie je zobaczyć i jak się zachować?
Małpy na Gibraltarze to makaki berberyjskie. To jedyna dzika populacja naczelnych innych niż człowiek w Europie. Wiele osób przyjeżdża właśnie dla nich, więc to jedna z najczęściej wybieranych atrakcji.
Makaki żyją w rezerwacie przyrody na górnej części Skały. Rezerwat jest jednocześnie terenem wojskowym w części, więc trzymaj się wyznaczonych ścieżek. Najlepiej szukać ich w miejscach, gdzie jest więcej roślinności, a nie przy samych drogach.
Zwierzęta są dzikie, więc nie karm ich i zamykaj torby i plecaki. Makaki potrafią podejść blisko ludzi, a jedzenie w rękach zwykle je przyciąga.
Wejście do rezerwatu bywa objęte biletem obejmującym kilka atrakcji. Ceny biletów i dostępne pakiety warto sprawdzić na oficjalnej stronie rządu Gibraltaru.
Tunele Wielkiego Oblężenia: co zwiedzić w Skale?
Tunele Wielkiego Oblężenia to system przejść wykutych w skale przez Brytyjczyków podczas oblężenia trwającego od lipca 1779 do lutego 1783. Wykopywano je ręcznie, młotami i prochem. Prace zaczęto 25 maja 1782 roku, z inicjatywy sierżanta Henry'ego Ince'a.
Do końca 1783 roku długość wykutych tunelów wynosiła 277 m. Największą salą jest St. George's Hall, wykuta w miejscu zwanym The Notch. Pierwotnie planowano jedno działo, ale ostatecznie w sali ustawiono siedem dział.
Galerie zostały ukończone w 1797 roku i mają łącznie blisko 304 m. Z otworów strzelniczych rozciągają się widoki na zatokę, przesmyk i Hiszpanię. Otwory są widoczne z lądu i z morza, co pokazuje, jak ważna była ta obrona.
Część tuneli jest udostępniona zwiedzającym. Tunele z czasów II wojny światowej są w złym stanie i nie nadają się do bezpiecznego wejścia.
Jaskinia św. Michała: najsłynniejsza grota Skały
Jaskinia św. Michała leży w połowie zachodniego zbocza Skały. To najbardziej znana z ponad 100 jaskiń w masywie. Jest naturalną grotą, z której korzystali mieszkańcy w epoce neolitu, a dziś to jedna z najpopularniejszych atrakcji Gibraltaru.
Jaskinie powstają, bo kalcyt, główny składnik wapienia, powoli rozpuszcza się w deszczówce. Dlatego wapienne masywy są tak pełne korytarzy i komór. Zwiedzanie jest proste, bo trasa prowadzi po utwardzonych ścieżkach.
Wejście bywa objęte biletem do rezerwatu przyrody. Przy zakupie zapytaj, co dokładnie obejmuje bilet, bo zakres pakietów może się zmieniać.
Jaskinia jest dobrym wyborem, gdy zależy ci na atrakcji bez dużego marszu. Wnętrze jest chłodne, więc warto mieć ze sobą lżejszą kurtkę.
Zamek Maurów: wieża, która przypomina o średniowieczu
Zamek Maurów to pozostałość po panowaniu muzułmańskim na Gibraltarze. W 1160 roku sułtan Almohadów Abd al-Mu'min polecił zbudować stałą osadę z zamkiem. Nadano jej nazwę Medinat al-Fath, czyli Miasto Zwycięstwa.
Zachowała się główna wieża, Tower of Homage. Zbudowano ją z cegły i bardzo twardego betonu zwanego tapią. W górnej części wieży mieściły się prywatne komnaty i łaźnia dawnych mieszkańców.
Gibraltar przechodził z rąk do rąk. W XIII i XIV wieku walczyli o niego Nasrydzi z Grenady, Marynidzi z Fezu i królowie Kastylii. W 1462 roku zdobył go Juan Alonso de Guzmán, 1. książę Medina Sidonia.
Zamek jest dobrym uzupełnieniem wizyty na szczycie, bo daje wyobrażenie o tym, jak wyglądało miasto przed czasami brytyjskimi.
Link partnerski Gibraltar: wycieczka. Sprawdź, co jest w cenie
Link partnerski Gibraltar: wycieczki i bilety. Przejrzyj wycieczki
Europa Point: najbardziej wysunięty na południe punkt
Europa Point to najbardziej wysunięty na południe punkt Gibraltaru. W tym miejscu spotykają się wody Atlantyku i Morza Śródziemnego. Przy dobrej widoczności widać stąd wybrzeże Afryki po drugiej stronie cieśniny.

Wschodnia strona Skały jest bardzo stroma. Składa się z klifów i osypisk, które opadają do morza, więc zostało tu niewiele miejsca na zabudowę. Droga wycięta w brzegu prowadzi wzdłuż skały, a jej południowa część biegnie tunelem.
Okolica Europa Point jest spokojniejsza niż centrum. Dobrze tu przyjść na spacer po zwiedzaniu miasta, zwłaszcza gdy chcesz zobaczyć morze bez tłumów.
Blisko południowego końca Skały leży też jaskinia Gorhama, wpisana na listę UNESCO. Szczegóły o niej są w osobnej części tego tekstu.
Jaskinie Gorhama: stanowisko UNESCO i ślady neandertalczyków
Jaskinie Gorhama to zespół czterech jaskiń wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Tworzą go Gorham's Cave, Vanguard Cave, Hyaena Cave i Bennett's Cave. Leżą blisko poziomu morza, na wschodniej stronie Skały.

Na Gibraltarze znaleziono ślady neandertalczyków. Najstarsze szczątki pochodzą sprzed około 50 tysięcy lat. W 1848 roku odkryto czaszkę neandertalskiej kobiety w kamieniołomie Forbes' Quarry, na północnej ścianie Skały. Jej znaczenie doceniono dopiero po 1856 roku, kiedy znaleziono typowy okaz w dolinie Neander.
Badacze odkryli w jaskiniach szczątki roślin i zwierząt. Wskazują one, że neandertalczycy mieli bardzo zróżnicowaną dietę. Później jaskinie służyły też Fenicjanom jako miejsce kultu.
Zwiedzanie jaskiń wymaga wcześniejszego zaplanowania, bo wejście i dojście mogą różnić się od innych atrakcji.
Main Street i stare miasto: co zobaczyć w centrum?
Stare miasto Gibraltaru odbudowano niemal w całości po Wielkim Oblężeniu. Przy jego wyglądzie pracował Giovanni Maria Boschetti. Przyjechał na Gibraltar w 1784 roku jako 25-latek z Mediolanu i prawdopodobnie był kamieniarzem lub inżynierem.
Boschetti zbudował Victualling Yard, czyli magazyn zaopatrzenia, ukończony w 1812 roku. Miasto łączy w architekturze łuki w stylu wojskowym, sztukaterie inspirowane włoskim stylem, zielone okiennice w stylu genueńskim, żeliwne balkony w stylu regencji angielskiej i hiszpańskie witraże.
Główna ulica Main Street prowadzi przez stare miasto. Punkt informacji turystycznej znajduje się na placu John Mackintosh Square, w połowie jej długości.
Gibraltar Museum mieści się przy Bomb House Lane. Godziny otwarcia warto sprawdzić na oficjalnej stronie muzeum.
Co poza Skałą? Ogrody, stadion i historia żydowska
Alameda Gibraltar Botanic Gardens to ogród botaniczny z zoo. Spacer po ogrodzie to dobry sposób na odpoczynek po zwiedzaniu Skały. Zoo jest płatne, a ogród jest bezpłatny.
Victoria Stadium leży obok lotniska. To wielofunkcyjny obiekt na około 5 000 widzów, który gości mecze reprezentacji i klubów piłkarskich oraz drużynę rugby.
Gibraltar ma społeczność żydowską, której historia sięga ponad 300 lat. Można odwiedzić synagogi i inne ważne miejsca wspólnoty. Część wycieczek łączy to ze zwiedzaniem punktów na szczycie Skały.
Te miejsca dobrze uzupełniają zwiedzanie Skały i tuneli, bo są spokojniejsze i nie wymagają marszu pod górę.
Obserwacja delfinów w zatoce: czy warto?
W zatoce Gibraltaru żyją delfiny kilku gatunków: delfin zwyczajny, delfin butlonosy i delfin pręgowany. Obserwacja odbywa się podczas wycieczki łodzią, a kilka firm oferuje takie wyprawy.
Część przewoźników oferuje także wyprawy na wieloryby. Wiele osób wybiera wycieczkę łodzią, bo to jedyna okazja, by zobaczyć Skałę od strony morza.
Ceny różnią się między firmami, a zakres wyprawy zależy od sezonu i pogody. Przed zakupem sprawdź w ofercie, co dokładnie jest wliczone i jak długo trwa wyprawa.
Dla osób, które lubią zwierzęta, to dobry dodatek do wizyty. Dla pozostałych wystarczy spacer po zatoce.
Gibraltar i Hiszpania: skąd bierze się spór?
Gibraltar zdobyła w 1704 roku wspólna flota angielsko-holenderska podczas wojny o sukcesję hiszpańską. W 1713 roku traktat w Utrechcie przekazał go Wielkiej Brytanii. Od tamtej pory terytorium jest brytyjskie, choć Hiszpania nadal zgłasza do niego pretensje.
W referendum w 1967 roku mieszkańcy odrzucili hiszpańską suwerenność. W 2002 roku 99 procent głosujących odrzuciło wspólne rządy Wielkiej Brytanii i Hiszpanii. Po tym referendum Gibraltarczycy wciąż uważają się za Brytyjczyków.
Mimo sporu Gibraltar utrzymuje bliskie więzi gospodarcze i kulturowe z Hiszpanią. Wielu mieszkańców mówi po hiszpańsku, a w części codziennego życia dominuje llanito.
Przy wizycie warto pamiętać, by nie nazywać mieszkańców Hiszpanami. Gibraltarczycy są dumni ze swojej tożsamości.
Od czego zacząć planowanie wyjazdu?
Zacznij od wyboru, co zobaczyć na Gibraltarze, bo to ustala resztę planu. Najczęściej wybierane są Skała z kolejką, makaki i tunele. Jaskinię św. Michała, Europa Point i stare miasto można dołożyć według czasu i kondycji.
Następnie sprawdź, czy pakiet biletów obejmuje wybrane atrakcje. Zakres pakietów się zmienia, więc sprawdź go tuż przed wyjazdem.
Dobrze jest też zaplanować, gdzie zaczynasz dzień. Stare miasto i Main Street są blisko siebie, a wejście na szczyt wymaga osobnego czasu.
Jeśli masz na Gibraltar jeden dzień, wybierz od trzech do czterech punktów i nie planuj ich zbyt ciasno. Osobny tekst o jednym dniu pomoże ułożyć kolejność.
